Azerbaycan Cumhuriyeti

Azerbaycan 15. yüzyıla Arap kökenli ÅžirvanÅŸahların yönetimi altında girdi. Aynı dönemde Ä°ran ve Ermenistan toprakları Türk kökenli Akkoyunlular tarafından yönetilmekteydi. Her iki hanedan da aynen Osmanlı Hanedanı gibi Sünni mezhebindendi.[kaynak belirtilmeli] Ancak Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın 1478 yılındaki ölümünden sonra Ä°ran’da gene Türk kökenli olan ancak Åžii mezhebine üye Safevi Hanedanı güç kazanmaya baÅŸladılar. 1501 yılında Akkoyunlular Safeviler tarafından büyük bir yenilgiye uÄŸratıldılar. Aynı yılda Safeviler Tebriz’i ele geçirerek kendilerine baÅŸken yaptılar ve Bakü’yü talan ettiler.

Safeviler 16. yüzyılın baÅŸlarında bölgeye tamamen egemen olmuÅŸlardı. 1508 yılında Akkoyunlular tamamen yıkıldı. ÅžirvanÅŸahlar Safevilerin egemenliÄŸi altında bir süre daha Azerbaycan topraklarını yönetmeye devam ettiler. Ancak 1538 yılında I. Tahmasp ÅžirvanÅŸahlara son verdi. 1540 yılında Bakü tekrar Safevi ordusu tarafından iÅŸgal edildi. Safeviler Azerbaycan’daki Sünni halkı ÅžiiliÄŸe zorladılar.[kaynak belirtilmeli] Zamanla bölge halkı mezhep deÄŸiÅŸtirerek ÅžiiliÄŸe geçti.[kaynak belirtilmeli]

Azerbaycan toprakları 16. ve 17. yüzyıllarda sürekli olarak Osmanlı-Ä°ran SavaÅŸları’na sahne oldu. Åžamakhi, Gence ve Bakü 1580′lerde Osmanlıların eline geçti. Åžah I. Abbas (1587 – 1630) döneminde Safeviler Osmanlıları yenerek Azerbaycan topraklarını tekrar geri aldılar. 1639 yılında imzalanan ve Ä°ran’la Osmanlı Devleti arasındaki sınırları belirleyen en son antlaÅŸma olan Kasr-ı Åžirin AntlaÅŸmasından Azerbaycan toprakları Ä°ran’a kaldı.

Ancak 1747 yılında Nadir Åžah’ın suikast sonucu öldürülmesinden sonra Ä°ran’daki Safevi egemenliÄŸi sarsıldı. Åžirvan, Baku, KarabaÄŸ, Gence, Küba, Åžaki, TaliÅŸ, Erivan, Nahçıvan diÄŸer kentlerde çeÅŸitli hanlıklar kuruldu.

1796 yılında Ä°ran’ı yöneten Kaçar Hanedanı’ndan AÄŸa Muhammed Han Azerbaycan’ı ele geçirdi. Bu sırada Rusya Ä°mparatorluÄŸu Gürcistan’ı ele geçirmiÅŸ ve Kafkaslardaki bir çok hanlığa egemen olmuÅŸtu. Rus ordusu 1813 yılında Tebriz’i iÅŸgal etti. Ä°ran Rusya’yla Gülistan AntlaÅŸmasını imzalayarak Kafkaslardaki birçok hanlığı Rusya’ya vermek zorunda kaldı. Ä°ran tekrar 1826-1828 Rusya-Ä°ran Savaşı’nı kadar bu durum devam etti. Bu sefer 21 Åžubat 1828 tarihinde imzalanan Türkmençay AntlaÅŸması uyarınca Azerbaycan dahil bütün Kafkasya Ä°ran’ın elinden çıktı. Rusya Ä°mparatorluÄŸunun bir parçası haline geldi. 1870′lerde Azerbaycan’da petrol keÅŸfedildi. 20. yüzyıla girerken Bakü’nün nüfusu 10.000 kiÅŸiden 250.000 kiÅŸiye ulaÅŸmıştı.

Kaynak: wikipedia